Keuze voor meer techniek in vmbo: een overwinning?

OPINIE | Fantastisch nieuws in het begin van 2023. Dit schooljaar nam het aantal vmbo-leerlingen met een PIE-profiel met 8% toe. PIE staat voor het technische profiel: “Produceren, Installeren en Energie”. Technische bedrijven, onderwijsdirecteuren en -bestuurders buitelden over elkaar heen van enthousiasme. “Het vmbo groeit! Stap uit de framing van het doemdenken.” Nederland heeft deze techniekleerlingen hard nodig om de transities in de woningbouw, in de energie, in de landbouw te realiseren.

Helemaal waar. Toch zijn er vraagtekens te plaatsen bij deze optimistische berichten. Als het aandeel techniekleerlingen groeit, gaat dat ten koste van de instroom in andere richtingen. Als de keuze voor een techniekprofiel ten koste gaat van de keuze voor een zorgprofiel, dan schieten we daar als Nederland weinig mee op.

Maar veel belangrijker is de vraag: hoe ontwikkelt het vmbo zich? Als er minder vmbo-leerlingen zijn, dan zou stijging van het marktaandeel voor het profiel PIE geen PIErrus- overwinning zijn, maar eerder een Pyrrusoverwinning (1) .

Vmbo krimpt fors

Leerlingen in het vmbo kiezen in de derde klas voor een profiel. Volgens het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zaten er in 2016 nog 109.275 leerlingen in het derde leerjaar van het vmbo. In 2021 nog 93.592. Een dikke 15.000 leerlingen minder - een krimp van 14% in 5 jaar!

Het gaat dus helemaal niet goed met het vmbo. De leerlingenaantallen in het vmbo dalen en daarmee ook de toekomstige instroom in het mbo. We krijgen in de toekomst dus eerder minder vakmensen dan meer. Dat geldt ook voor de techniek.

Vmbo in Breda

Laten we inzoomen op Breda. Een interessant voorbeeld. In 2019 lieten de Bredase schoolbesturen onderzoeken hoeveel vmbo-leerlingen er de komende tien jaar zouden zijn. Een krimp van 3.010 naar 2.931 leerlingen in de periode 2018-2030. Een krimp van nog geen 4%. Dit was het optimistische scenario.

Een pessimistisch scenario ging uit van een krimp van 10% in tien jaar. Maar de praktijk blijkt anders te zijn. In 2022 staan 2.513 leerlingen ingeschreven. Na 4 jaar dus maar liefst een krimp van 16%. En de bodem lijkt nog niet in zicht.

Trek naar de havo

De krimp in het vmbo heeft twee belangrijke redenen: in bepaalde gebieden daalt het aantal geboorten. Maar belangrijker: ouders willen niet dat hun kind naar het vmbo gaat. Docenten van groep 8 worden regelmatig onder druk gezet om toch maar havo te adviseren.

Naar de reden kunnen we raden, langer en meer studeren lijkt beter. De vraag is wel of het beter is voor ieder kind. Én er zijn steeds meer signalen dat je met een aantal mbo-opleiding meer salaris verdient dat met een aantal hbo-opleidingen.

Oproep

We moeten gezamenlijk inzetten op meer instroom in het vmbo. Zij vormen de arbeidskrachten die we hard nodig hebben voor de uitdagingen in onze maatschappij in de zorg en de techniek. Als de instroom stijgt, dan is dat pas echt reden voor een feest.

De stijging van het aantal techniekleerlingen het afgelopen jaar is dat niet. Dus wees trots op een vmbo-advies. Ik kan alleen maar zeggen: hartelijk gefeliciteerd. Dit advies is een begin van een mooie toekomst.

Rob Neutelings, bestuursvoorzitter Curio

1) Een pyrrusoverwinning is een overwinning die zoveel inspanning kost dat ze dezelfde uitwerking heeft als een nederlaag. Anders gezegd betekent het dat soms iets een overwinning kan lijken, terwijl het eigenlijk een verlies is; een “valse” overwinning.