Station Zimbabwe - Grensstation Victoria Falls

ARTIKEL | ‘Hoe laat komt de volgende trein langs?’ De stationschef keek wat verbaasd op. Hij was net de beplanting op het perron aan het besproeien. Hij vroeg mijn naam. ‘Rob? Van Robert Mugabe?’ ‘Eh, ja’, antwoordde ik. ‘Ik ben James’, zei hij. ‘Ja, de volgende trein komt als er een locomotief beschikbaar is in Zambia.’

- - Rob Neutelings - - 

‘Ik kan niet aangeven hoe laat – ik krijg een bericht als hij onder weg is. Maar de trein geeft een luid typhoonsignaal. Je komt dan gewoon naar het station en dan kun je hem zien. Ik verwacht hem wel vandaag.’ 

Victoria Falls 

De stad Victoria Falls in het Afrikaanse land Zimbabwe is genoemd naar de wereldberoemde waterval in de Zambezi-rivier. Het is een van de grootste ter wereld met een breedte van 1.708 meter. De Britse ontdekkingsreiziger David Livingstone was in 1855 de eerste Europeaan die de watervallen aanschouwde. Vanaf 1905 was het mogelijk om van Kaapstad in Zuid-Afrika per trein naar Victoria Falls te reizen – een reis van 2.651 kilometer. Vanaf 1909 was Victoria Falls ook per spoor bereikbaar vanuit Belgisch Congo. Vanaf die tijd werd Victoria Falls een belangrijke toeristische attractie; die nog steeds druk bezocht wordt. De treinverbinding tussen de landen Zambia en Zimbabwe gaat over Victoria Falls. Het is het laatste station voor de grens. Net over de grens met Zambia ligt station Livingstone. Voor Zambia geeft de railverbinding via Victoria Falls aansluiting op de havens van Maputo en Beira in Mozambique. 

Reizigersvervoer 

Sinds de Covid-19-periode vervoeren de National Railways of Zimbabwe (NRZ) geen reizigers meer in het gehele land. Tot 2020 reed de NRZ nog personentreinen tussen Victoria Falls en Bulawayo, de tweede grootste stad van het land. Dat wil niet zeggen dat er in 2025 helemaal geen reizigersvervoer Victoria Falls aandoet, echter dat is alleen gericht op toeristen. Eenmaal per dag vertrekt de ‘Bamba-tram’ van Victoria Falls om toeristen te laten genieten van de zonsopkomst bij de watervallen. Een kaartje kost US$ 59. Bushtracks organiseert tweemaal per week een luxe dinertrain. Meereizen kan voor US$ 215; voor een maaltijd en drank wordt gezorgd. Rovos Rail haalt en brengt toeristen richting Pretoria in Zuid-Afrika. De reis die drie nachten in beslag neemt, kost in de minst luxe variant 48.000 Zuid-Afrikaanse rand (2.300 euro) per persoon bij twee samenreizenden én ZAR 94.000 (4.500 euro) per persoon in de Royal Suite. Er zijn ook arrangementen Kaapstad – Victoria Falls. Ook de luxe ‘Bloutrein’ zou weer gaan rijden naar Victoria Falls. 

De NRZ vervoert wel goederen. Echter, ook daar is de situatie niet zo rooskleurig. Vervoerde men in 1998 nog achttien miljoen ton jaarlijks, in 2023 zat men onder de drie miljoen ton. Oorzaken van de daling zijn gebrek aan locomotieven, onderinvesteringen, economische gevolgen van de gewelddadige onteigening van bedrijven van blanke eigenaren en gebrekkig infrastructuuronderhoud.

Infrastructuur 

Zimbabwe kent dezelfde spoorbreedte als de omringende landen, het zogenaamde kaapspoor, dat een wijdte heeft van 1.067 mm. In totaal bestaat het Zimbabwaanse railnetwerk uit 4.225 kilometer spoor. De staat van de infrastructuur is belabberd — ervanuitgaande dat de situatie in station Victoria Falls maatgevend is voor de rest van het land. Houten dwarsliggers zijn vaak gedeeltelijk vergaan, de watertoren, die ooit bedoeld was voor het bewateren van stoomlocomotieven lekt continu, betonnen dwarsliggers zijn beschadigd, bouten en railverbindingen zitten los en het spoor ligt ongelijk waardoor treinen waggelen. Seinen ontbreken; overwegsignalen zijn defect en het is gebruikelijk om over het spoor te lopen als dat de kortste weg is. Op het rangeerterrein in Victoria Falls liggen de uitwerpselen van olifanten; die komen net als bijvoorbeeld nijlpaarden uit de natuur de bewoonde wereld in. Verder staan er een halfgesloopte stoomlocomotief en oude rijtuigen op zijsporen. Bijzondere infrastructuurvoorziening in Victoria Falls is de ‘keerdriehoek’ die gebruikt wordt om locomotieven te keren. Het is niet te verwachten dat de staat van de infrastructuur op korte termijn verbetert. De economische situatie van Zimbabwe is slecht. Voedde het in de jaren tachtig nog een deel van Afrika; tegenwoordig heeft een derde van de bevolking geen voedselzekerheid.