Zet het mbo in voor een robuuste arbeidsmarkt

OPINIE | Er is een crisis op de arbeidsmarkt: 60.000 vacatures in de zorg. 50.000 vacatures in de techniek. Tot 2050 zijn 150.000 extra nodig om Nederland klimaatneutraal te maken. Defensie heeft extra mensen nodig. Veel van de openstaande functies zijn op mbo-niveau. Campagnes die toekomstige studenten verleiden tot het volgen van studies die de vacaturedruk in deze maatschappelijk revelante sectoren moet verlagen hebben weinig succes. In plaats van de toekomstige studenten direct te beïnvloeden, zou het effectiever zijn om mbo-instellingen te stimuleren meer op te leiden voor deze sectoren met tekorten.

Vrijblijvende afspraken mislukt

Toenmalig onderwijsminister Robbert Dijkgraaf maakte in 2023 met de MBO Raad en de werkgevers- en werknemersorganisaties afspraken in de ‘Werkagenda mbo’. Eén van de afspraken was dat meer studenten kiezen voor een opleiding die leidt naar een kansrijk beroep. Het gaat dan om opleidingen die zich richten op de woningbouw, zorg, onderwijs, klimaat en energie, veiligheid, kinderopvang en digitalisering. Voor de Werkagenda mbo is voor een periode van vier jaar 2,3 miljard euro ter beschikking gesteld.

Eind 2025 is geëvalueerd of het lukt om studenten richting de kansrijke beroepen te krijgen. Het antwoord is klip en klaar: nee. Sterker nog: ondanks de gemaakte afspraak leidt het mbo minder studenten op voor kansrijke beroepen in plaats van meer. Het ministerie merkt scherp op:  “Als we niets doen, loopt Nederland vast en bieden we te veel studenten niet de kansrijke toekomst die we ze wel kunnen geven. Dat vraagt om een aanvullende aanpak met scherpe keuzes over het opleidingsaanbod en de instroom van studenten bij opleidingen voor de maatschappelijke opgaven van Nederland”.

Tweede kans: financiering aanpassen

De aanpak met de Werkagenda om te sturen op meer instroom in kansrijke mbo-opleidingen is mislukt. Nu is het ministerie bezig het financieringsmodel van het mbo te herzien. Zou het een idee zijn om daar financiele prikkels in te bouwen en zo te komen tot meer studenten voor de kansrijke beroepen? Mbo-scholen zouden bijvoorbeeld een hogere vergoeding kunnen krijgen voor studenten in de techniek en de zorg en een lagere vergoeding voor studenten die studeren voor schoonheidsspecialist, administratief medewerker, danser, mode-ontwerper, paardenverzorger, meubelmaker of horeca-medewerker, om een aantal voorbeelden te noemen. Op die manier zullen scholen de instroom in dit soort opleidingen beperken of zelfs helemaal stoppen met die opleidingen. Er ontstaat dan meer ruimte voor opleidingen die opleiden voor kansrijke beroepen die een bijdrage leveren aan maatschappelijke vraagstukken.

Persoonlijke ontwikkeling

Mag je mbo-scholen en -studenten wel opzadelen met de zorgen van de arbeidsmarkt? Hoe zit het met de persoonlijke ontwikkeling en keuzevrijheid van studenten? Iedere mbo-studie heeft ruimte voor keuzedelen. Laat studenten kiezen voor een opleiding in een kansrijk beroep en stimuleer ze daarnaast om in de vrije keuzeruimte vakken te volgen die ze leuk vinden of waar ze zich in ontwikkelen. Dus een student installatietechniek die een module dans volgt, een student verpleegkunde die een cursus fashion design doet of een student mechatronica die een keuzevak paardenverzorging doet. Op die manier levert het mbo een vitale bijdrage aan de maatschappelijke vraagstukken en de ontwikkeling van jonge mensen.

Rob Neutelings schreef deze column op persoonlijke titel. Hij spreekt in deze opinie niet namens of uit hoofde van zijn werkgever.