OPINIE | Jongeren verdienen een keuze die toekomst geeft. De druk op de zorg, techniek en energie loopt op. Geef ze vrijheid die goed is voor hen én de samenleving, stelt Rob Neutelings.

Jongeren verdienen meer dan alleen onbeperkte vrijheid in de (mbo-)opleiding die ze kiezen. Ze verdienen een keuze die toekomst geeft. Iedereen ziet het: de druk op zorg, techniek, onderwijs, energievoorziening en veiligheid neemt toe. De personeelstekorten lopen op.

Welvaart staat onder druk. Welke toekomst bieden wij studenten? We moeten voorkomen dat een afgestudeerde tevreden is met bijvoorbeeld zijn mbo-diploma van de dansopleiding terwijl er geen woonruimte, geen energieaansluiting, geen toegankelijke zorg en geen veilige samenleving is. Het onderwijs heeft twee belangrijke functies: persoonlijke ontwikkeling en kennis en vaardigheden leren die de samenleving ontwikkelen.

Belangrijke drijfveer bij de studiekeuze is vaak 'Wat vind ik leuk?': de persoonlijke ontwikkeling staat centraal. Niet 'wat is goed voor de samenleving?' Willen we de samenleving leefbaar houden, dan moeten alle generaties keuzes maken over welke maatschappij we willen. Onderwijs speelt daar een belangrijke rol in. Welke opleidingen zijn gericht op de behoeften van de toekomstige samenleving?

Door personeelstekorten zullen we keuzes moeten maken. Horeca of zorg? Retail of bouw? Bloementeelt of energievoorziening? Nagelstyliste of procesoperator? Het is geen waardeoordeel over opleidingen, maar illustratie van schaarste en de noodzaak tot prioritering. Individuele keuzes hebben maatschappelijke consequenties. We moeten die keuzevrijheid beter in balans brengen, zodat de kwaliteit van ons leven in Nederland behouden blijft.

Optimisten stellen dat we studenten moeten verleiden de juiste studiekeuzes te maken, maar campagnes daarvoor hebben een gering effect. Beter is de instroom in de minder relevante opleidingen te beperken of op te heffen. Daarmee beperken we de keuzevrijheid voor de student nauwelijks. Er is meer dan genoeg keuze in beroepsrichtingen én in mogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling.

Ja, creatieve en culturele opleidingen blijven nodig, maar beslis bijvoorbeeld hoeveel dansers je jaarlijks wilt opleiden. De rol van het mbo is helder: jongeren begeleiden in hun persoonlijke ontwikkeling, voorbereiden op hun rol in de samenleving én bijdragen aan sectoren die ons land welvarend houden. Jongeren moeten toch ook dáár op kunnen vertrouwen.

Bovendien: kunnen bijdragen aan de samenleving geeft financiële ruimte en voldoening. Ook dat is persoonlijke ontwikkeling. Oplossen van tekorten op de arbeidsmarkt ligt niet alleen op het bordje van het onderwijs, ook op dat van werkgevers, maatschappelijke organisaties en de politiek.

Wij moeten de samenleving aantrekkelijk, veilig en leefbaar houden voor de jongeren die haar straks moeten dragen. Zij hebben recht op keuzevrijheid, maar wel in een richting die hun toekomst versterkt. Dat is de basis van een sterke samenleving. Toekomstgericht onderwijs vraagt duidelijkheid over wat we belangrijk vinden in de toekomstige samenleving.

Het vraagt eerlijkheid over wat nodig is en moed om dat uit te spreken. Jongeren hebben recht op kansen, maar óók op richting. De vraag is simpel: durven we samen de keuzes te maken die hun toekomst sterker maakt?

Rob Neutelings is bestuursvoorzitter van Curio en schreef deze opinie op persoonlijke titel.

Jongeren verdienen meer dan alleen keuzevrijheid

OPINIE | Jongeren verdienen meer dan alleen onbeperkte studiekeuzevrijheid. Cruciaal is de vraag: hoe willen we dat de toekomstige samenleving eruit ziet en wat betekent dat dan voor studiekeuze? De studiekeuzevrijheid binnen het mbo is onderwerp van stevig debat.

Enkele citaten:

• “De onbeperkte keuzevrijheid in het mbo is een gevaar voor de toekomst van Nederland.”

• “Het is te kort door de bocht om te zeggen dat we mbo-opleidingen die niet ‘maatschappelijk relevant zijn en waar geen goede boterham mee te verdienen is’ maar gewoon moeten schrappen.”

• “De arbeidsmarkt schreeuwt om vakmensen. Maar dat mag nooit betekenen dat we de keuzevrijheid van jongeren inperken.”

Een samenleving die kraakt
Iedereen ziet het: de druk op zorg, techniek, onderwijs, energievoorziening en veiligheid neemt toe. De personeelstekorten lopen op. Onze welvaart en welzijn staan onder druk. Niet alleen rapporten, zoals dat van Peter Wennink, beschrijven dit, maar het is ook merkbaar in het dagelijks leven . Daarom zou het debat niet moeten gaan over de vraag welke opleiding “belangrijker” is, maar over de vraag hoe we aankijken tegen de toekomstige samenleving. Welke toekomst bieden wij toekomstige studenten? We moeten voorkomen dat een afgestudeerde jongere zeer tevreden is met bijvoorbeeld zijn mbo-diploma van de dansopleiding terwijl er geen woonruimte, geen energieaansluiting, geen toegankelijke zorg en geen veilige samenleving is.

De ontspoorde keuzevrijheid

Het onderwijs heeft twee belangrijke functies: persoonlijke ontwikkeling en het leren van kennis en vaardigheden die de samenleving ontwikkelen. Belangrijke drijfveer bij de studiekeuze lijkt de vraag ‘Wat vind ik nu leuk’: de persoonlijke ontwikkeling staat daarbij centraal. Het individualisme viert hoogtij. Niet ‘wat is goed voor de samenleving’, maar ‘wat is goed voor mij’ is het leidende paradigma.

Echter, we moeten nu – alle generaties samen - keuzes maken over welke samenleving we willen. En om die te realiseren, vraagt dat een bijdrage van ons allemaal. De voormalige US-president John F. Kennedy verwoordde dat treffend bij zijn inauguratie: “Ask not what your country can do for you, ask what you can do for your country.”

Het onderwijs speelt daar ook belangrijke rol in. Welke opleidingen zijn gericht op de werkelijke noden van de toekomstige samenleving, waarin door personeelstekorten keuzes gemaakt moeten worden wat we willen. Horeca of zorg? Paardenverzorging of veiligheid? Retail of bouw? Bloementeelt of energievoorziening? Nagelstyliste of procesoperator? Het is geen waardeoordeel over opleidingen of beroepen, maar illustratie van schaarste en de noodzaak tot prioritering. Het is niet eerlijk om te doen alsof individuele keuzes geen maatschappelijke consequenties hebben.

Optimisten stellen dat we studenten moeten verleiden tot de juiste keuzes; maar campagnes die dat proberen, hebben weinig effect. Het zou beter zijn om de instroom in de minder relevante opleidingen te beperken. Natuurlijk blijven creatieve, sociale en culturele opleidingen nodig, maar beslis bijvoorbeeld hoeveel dansers je ieder jaar wilt opleiden en hanteer daarbij een numerus fixus.

De rol van het mbo is helder: jongeren begeleiden in hun groeien als mens, hen voorbereiden op hun rol in de samenleving én bijdragen aan sectoren die ons land welvarend houden. Daarvoor is een bredere blik nodig. Soms betekent dat het bundelen van opleidingen of het begrenzen van instroom. Niet om mogelijkheden te beperken, maar om ervoor te zorgen dat opleidingen duurzaam en toekomstbestendig blijven. Maatschappelijke relevantie en ruimte voor creativiteit kunnen uitstekend samengaan, als we daar bewust voor kiezen.

Daarmee beperken we de keuzevrijheid niet. Er is meer dan genoeg keuze in beroepsrichtingen én in mogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling. Maar we moeten die keuzevrijheid wel beter in balans brengen, zodat de kwaliteit van ons leven in Nederland behouden blijft. Jongeren moeten toch ook dáár op kunnen vertrouwen? Bovendien: volop kunnen bijdragen aan de samenleving geeft zingeving, financiële ruimte en voldoening. Ook dat is persoonlijke ontwikkeling.

Verantwoordelijkheid voor hun toekomst
Het oplossen van tekorten op de arbeidsmarkt ligt niet alleen op het bordje van mbo-studenten, maar ook op dat van het hbo, wo, werkgevers, maatschappelijke organisaties en de politiek. Wij moeten de samenleving aantrekkelijk, veilig en leefbaar houden voor de jongeren die haar straks moeten dragen. Zij hebben recht op keuzevrijheid, maar wel in een richting die hun toekomst versterkt. Niet een onbeperkte vrije keuze, maar samen verstandige keuzes durven maken: dát is de basis van een sterke samenleving.

Toekomstgericht onderwijs vraagt duidelijkheid over wat we belangrijk vinden in de toekomstige samenleving. Het vraagt eerlijkheid over wat nodig is en moed om dat uit te spreken. Jongeren hebben recht op kansen, maar óók op richting. De vraag is simpel: durven we samen de keuzes te maken die hun toekomst sterker maakt?

Rob Neutelings is bestuursvoorzitter van Curio. Hij schreef deze opinie op persoonlijke titel.