De Tokyo Sakura-tram - restant van een tramnet

ARTIKEL | Tijdens een zakenreis naar Japan viel er tot teleurstelling van veel van mijn reisgenoten een programmaonderdeel in Tokio uit. De meesten gebruikten de tijd om souvenirs te gaan shoppen, van Pokémon bijvoorbeeld. Ik heb troost gezocht in het bezoeken van de Sakura-tramlijn.

- - Rob Neutelings - - 

Na een tocht van 45 minuten vanuit het Okura Hotel met de metro kwam ik in station Oji aan. Daar ging ik op zoek naar de tramhalte Oji-ekimae en naar een vervoerbewijs. Na honderd meter viel mijn oog op grote kaartautomaten. Nu spreek ik geen woord Japans en het lukte me dan ook niet om een vervoerbewijs uit het apparaat te krijgen. Klaarblijkelijk viel ik op als hulpeloos kijkende Europeaan. Een mevrouw sprak mij in voortreffelijk Engels aan. Ik legde mijn probleem uit. Ze lachte. ‘U staat nu bij het Oji-treinstation van de Keihin–Tōhoku treinlijn, daar kunt u echt geen tramkaartje krijgen. Ik loop wel even met u mee naar de tramhalte.’ Gezellig babbelend liepen we samen op. Daar aangekomen legde ze aan de kaartverkoper uit wat ik wilde en kon ik op weg.

Historie

In 1903 wordt de eerste paardentram in Tokio vervangen door een elektrisch exemplaar: tussen Shinagawa en Shimbashi. Na een enorme groei die in het midden van de Tweede Wereldoorlog zijn hoogtepunt kende, bestond het netwerk in 1943 uit 213 kilometer tramlijn met 41 verschillende lijnen. Het tramnetwerk nam daarna sterk in omvang af, totdat er tachtig jaar later nog maar 12,2 kilometer en één lijn over waren: de Toden Arakawa lijn.

Het toenemende autoverkeer, de aanleg van metrolijnen en de introductie van trolleybussen leidden ertoe dat vanaf eind jaren zestig de meeste tramlijnen werden opgeheven. Protesten van bewoners leidden er in 1974 toe dat de nog bestaande routes van de lijnen 27 en 32 in het noordoostelijke deel van de stad werden samengevoegd tot de Toden Arakawa lijn. De oudste delen van de lijn, die is aangelegd door de Ōji Electric Tram Company, dateren uit 1913.

De naam is gemakkelijk te verklaren. Arakawa is de wijk waar de lijn doorheen loopt. Toden is een Japanse samentrekking van twee woorden. To staat voor Tokyo-to en Den is een afkorting van densha, wat elektrische trein of tram betekent. Letterlijk vertaald betekent Toden dus ‘stadstram van Tokio’.

De lijn wordt uiteraard gebruikt door inwoners van de stad, maar heeft ook een toeristisch karakter. Om die reden heeft de exploitant Toei Transportation in 2017 een prijsvraag uitgeschreven voor een naam die een meer uitnodigend karakter heeft. Uit namen als Retro, Rose en Sakura werd die laatste gekozen. Sakura is het Japanse woord voor kersenbloesem – Japan kent wel twintig verschillende soorten. Langs de tramlijn tref je er verschillende aan. Met name in het voorjaar als ze bloeien, is dat een prachtig gezicht. Vanaf 2017 wordt de lijn dan ook aangeduid als Tokyo Sakura Tram.

Infrastructuur

De lijn heeft dertig haltes met Minowabashi en Waseda als eindhaltes. Een rit van het ene naar het andere eindpunt duurt vijftig minuten. De haltes aan de lijn liggen maximaal zeshonderd meter uit elkaar, maar er zijn ook haltes die slechts op tweehonderd meter van elkaar liggen. De nieuwste halte is Arakawa-itchūmae, geopend in 2000. Enkele honderden meters van de lijn zijn gecombineerd met het wegverkeer, voor het grootste deel is er een vrije dubbelsporige baan met bovenleiding die 600 volt levert. De spoorwijdte is 1372 millimeter.

Materieel

Er zijn maar liefst vijf verschillende tramseries, in totaal dertig vierassers die allemaal zijn gebouwd door Alna Sharyo. Het gaat om de series 7700 (acht stuks, in dienst sinds mei 2016; het zijn flink gemoderniseerde trams die oorspronkelijk uit 1955 stammen), 8500 (vijf stuks uit 1990), 8800 (tien stuks uit 2009), 8900 (vijf stuks uit 2015) en 9000 (twee stuks uit 2007). Die laatste twee hebben een uiterlijk in retrostijl.

De trams hebben geen huisstijl. Van de 7700-serie zijn er bijvoorbeeld twee groen, drie blauw en drie kastanjebruin. De series worden in de exploitatie door elkaar gebruikt.

Tarieven

De tarieven zijn naar onze maatstaven spotgoedkoop. 170 Japanse yen voor een volwassene en 90 voor een kind als je contant betaald. In euro’s is dat 0,92 en 0,49. Betaal je met kaart of via de telefoon dan is het nog goedkoper: 168 en 84 yen (0,91 en 0,46 euro). Dagkaarten zijn er voor 400 yen (volwassenen) en 200 yen (kinderen), oftewel 2,17 en 1,09 euro. Op sommige haltes kun je een dagkaart kopen; in de tram kun je alleen met contant geld een vervoerbewijs kopen bij de bestuurder (de trams hebben eenmansbediening). Instappen gebeurt dan ook door de voorste deur, uitstappen door de deur in het midden.

Museum en remise

Bij de halte Arakawa-shakomae ligt ook een heus trammuseum – hoewel dat misschien een wat groot woord is voor twee oude tramstellen die onder een luifel in de buitenlucht staan. Het gaat om PCC 5501 (de op het Amerikaanse voorbeeld gebaseerde tram bleef een eenling) uit 1954 en wagen 7504 gemaakt door Nippon Sharyo en Niigata Tekko in 1962. Het museum is open op zaterdag, zondag en de meeste feestdagen van 10 tot 16 uur. Beide trams zijn redelijk goed te zien vanaf de openbare weg.

Naast het museum aan het Toden Memorial Square ligt een grote remise met werkplaats. Met een rolbrug worden de trams daar verdeeld over de sporen. Ook bevindt zich hier nog een enkele tram uit series die niet meer worden ingezet, zoals de 6086 en 7001. Tevens is er een informatiecentrum annex souvenirwinkeltje.

Spijt

Terug in Nederland kwam ik erachter dat er nog een andere tramlijn in Tokio is: de Setagaya-lijn. Deze vijf kilometer lange lijn was geen onderdeel van het oorspronkelijke tramnetwerk, maar rijdt op een voormalige spoorlijn. Misschien toch maar hopen op een nieuw bezoek aan Tokio. |